Van stil plein naar levend centrum: de lange weg naar een bruisende binnenstad

In de winter van 2015 was het Schipperplein een levendige plek vol ontmoeting en ontdekking. Ouders bezochten met kinderen museum PIT, Almeerse kinderen maakten hun eerste schaatstochtje. Tien jaar later is het plein stil. Dat kan gaan veranderen, want het plein heeft de potentie om uit te groeien tot een levendig plein. Maar pas nadat er veel meer bewoners omheen komen wonen.

Door Priscilla Rolvers

Transformatie voor de binnenstad

Er liggen vergevorderde plannen om onze binnenstad te transformeren. De ambities zijn vastgelegd in de visies Eeuwig Jonge Binnenstad en Natuurkrachtig Hart van de Stad. Ook voor de gebieden eromheen, de Zuidoever Weerwater, Oostkavels, Randstad 20-21 en Wisselweg, liggen plannen. 

De verschillende deelgebieden van het centrum in kaart gebracht

Almere Zaken sprak hierover met Danny Louwerse, programmadirecteur voor Almere Centrum. Hij legt uit dat hij zijn werk stuurt op drie termijnen: vandaag (het dagelijks functioneren), morgen (de verbouwing tot 2035) en overmorgen. Overmorgen is de periode na 2035, waarin Almere misschien wel naar 400.000 inwoners gaat. 

De vraag die daarbij centraal staat, is volgens Louwerse: “Wat moeten we nu doen zodat het centrum die dag van overmorgen aan kan?” Die manier van denken past bij de Ontwikkelvisie, waarin Almere het stadshart stap voor stap wil laten groeien, met ruimte voor bijsturing.

Meer inwoners als motor van het centrum

Almere heeft, samen met Zoetermeer, relatief gezien een van de dunst bevolkte binnensteden van Nederland. Maar als alle plannen die volgen op de ontwikkelvisies uitgevoerd worden, gaat dit drastisch veranderen. Dan gaat Almere naar de top 5 qua bevolking in het centrum en daarmee wordt het centrum levendiger.

Passeig de St. Joan, Barcelona  Groene verblijfplekken

En voor leven, heb je bewoners nodig. Meer mensen die boodschappen doen, meer mensen die winkelen, meer mensen die op een terras gaan zitten. Daarom is het plan om 10.000 tot 15.000 nieuwe woningen bij te bouwen. “Het gaat hier over het bijbouwen van een stadsdeel van de omvang van Almere Poort in bestaand gebied. Maar dan in de helft van de tijd”, legt Louwerse uit.

Met de komst van duizenden nieuwe bewoners in het centrum krijgt ook de openbare ruimte er functies bij. Woningen in het centrum zullen vaak alleen een balkon hebben, waardoor inwoners de openbare ruimte ook gaan gebruiken om te onthaasten en om te vertragen. De openbare ruimte in het centrum hoeft volgens Louwerse niet langer alleen maar functioneel te zijn, zoals een doorgangsroute, maar beleving moet centraal staan.

Sturen op de plinten: wie bepaalt wat er op straatniveau gebeurt?

Mensen die door een binnenstad lopen, kijken amper omhoog. Het is juist die eerste laag, de begane grond, die belangrijk is voor hoe we een binnenstad beleven. Volgens Louwerse is het doel van sturing op de plinten niet alleen het vullen van panden, maar gaat het meer om het creëren van interessante routes. Hij stelt dat je looplijnen en fietsroutes aantrekkelijk moet maken door er de juiste functies aan te koppelen. “Dat je van bronpunt naar bronpunt loopt en dan ondertussen iets leuks tegenkomt”.

Motown Amsterdam, De Zwarte Hond - Groene daken en hoge plint

Maar bijna alle gebouwen in ons Centrum zijn commercieel eigendom. De gemeente kan daardoor maar beperkt sturen op die eerste laag: de plinten. Volgens Louwerse kan en wil de gemeente het niet alleen. Samenwerking met alle partners in de stad is hiervoor nodig. 

Een plintenmanager kan daarbij helpen. Dat is een verbinder die afstemt met vastgoedeigenaren, ondernemers, bewoners en gemeenten. Zo kan er gestuurd worden op routes, functies en plekken die bijdragen aan een levendige binnenstad.

De passages: niche-kans of afwaardering?

De kansen voor lokale ondernemers liggen volgens Louwerse niet bij de hoofdwinkelstraten. Die liggen in de passages, zoals de Bottelaarpassage. Deze vormen straks een deel van het winkelgebied met een geheel eigen identiteit.

Louwerse schetst bijvoorbeeld een bazaarachtige sfeer, gericht op lokale ondernemers, speciaalzaken en niche-winkels die de huren in het hoofdwinkelgebied niet kunnen dragen. Op die manier kunnen de passages een andere rol krijgen binnen het centrum, aanvullend aan de hoofdwinkelstructuur.

Wel wordt nog onderzocht of er genoeg draagvlak is voor deze verandering. “De verandering komt pas als de vastgoedeigenaren de noodzaak voelen om te investeren en dan staat de gemeente klaar om te faciliteren”, benoemt Louwerse. Als blijkt dat de marktpotentie van de passages onvoldoende is, wordt overwogen om bepaalde delen een maatschappelijke functie te geven.

Bereikbaarheid tijdens de verbouwing: bouwen zonder de stad stil te leggen

Volgens Louwerse is het absolute, niet onderhandelbare uitgangspunt om te zorgen voor een optimale bereikbaarheid. In elke fase. Voor de auto, de fiets en de voetganger. “De winkels moeten zo goed mogelijk openblijven tijdens de verbouwing”, benadrukt hij.

Waar vooral veel werk in zit, is het bundelen van werkzaamheden. Dit was voor Almeerders goed te zien bij de werkzaamheden van de Hospitaaltunnel. Er was toen urgent onderhoud nodig, maar Louwerses programma onderzocht eerst wat er nog meer op de planning stond, vóórdat de tunnel werd afgesloten. Zo konden werkzaamheden gebundeld worden, waardoor de tunnel voorlopig zonder oponthoud gebruikt kan worden en gebruikers weten waar ze aan toe zijn.

Dit vraagt om een extreem goede planning en fasering. “Het betekent ook dat we soms tegen een projectontwikkelaar moeten zeggen: je bent nog niet aan de beurt, je moet nog een aantal jaren wachten.” De gemeente heeft dit geborgd in contracten met de verschillende ontwikkelaars.

Louwerse maakt duidelijk dat dit geen ‘nice to have’ is. Het afbreukrisico is simpelweg te groot om dit niet serieus te nemen. “Het draagvlak voor de verbouwing winnen wij in het dagelijks functioneren van het gebied en het optimaliseren van die bereikbaarheid. Als dat niet goed is, loop je het risico dat de samenwerking niet goed verloopt.”

“We willen een stadshart dat altijd klopt.”

Plekken worden levendig doordat er dagelijks mensen komen, wonen en blijven hangen. Daarom draait de toekomst van Centrum om bewoners; als voorwaarde voor alles wat een stad laat werken.

Frankfurt - Groene binnentuinen met privé ruimtes

De visie en plannen van het stadhuis schetsen hoe die beweging vorm moet krijgen, maar het is geen eenvoudige route. Sturing op de plinten vraagt om samenwerking in een centrum dat grotendeels particulier eigendom is. De passages krijgen alleen een nieuwe toekomst als vastgoedeigenaren bereid zijn te investeren. En ondertussen moet de stad bereikbaar blijven.

De belofte is groot: een centrum dat altijd klopt. Maar die belofte wordt niet in één keer ingelost. De komende jaren worden bepalend voor hoe ondernemers, bewoners en gemeente samen leren omgaan met een binnenstad die niet meer alleen hoofdzakelijk een winkelcentrum wil zijn, maar een kloppend hart van de stad waar wonen, werken en ontmoeten samenkomt. Wat daar gebeurt, zal bepalen of plekken als het Schipperplein weer een levendig onderdeel worden van het dagelijkse leven.