De onmisbare maatschappelijke waarde van zorgzame gemeenschappen

ALMERE - In het maatschappelijke debat over vrijwilligerswerk wel eens de vraag: moeten dit geen betaalde banen zijn? Het is een begrijpelijke, maar te algemene vraag. Vrijwilligerswerk is geen vervanging voor professionele arbeid, maar vormt het fundament van wat we ‘zorgzame gemeenschappen’ noemen. Het gaat om activiteiten waar vrijwilligers zelf plezier aan ontlenen en die essentieel zijn voor de sociale cohesie in een buurt. En laat juist Almere al jarenlang een zoektocht doen naar sociale cohesie. De stad is slechts 50 jaar oud en dat betekent dat sociale netwerken jong zijn en opgebouwd moeten worden.

Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie aan de VU en wetenschappelijk directeur van VitaValley, benadrukt dat we niet kunnen stellen dat vrijwilligerswerk altijd door betaalde krachten moet worden overgenomen. “Er zijn zoveel zaken waar het heel logisch is dat die door vrijwilligers gedaan worden,” stelt Canoy. “Niet alleen omdat het niet logisch is om er een betaalde baan van te maken, maar ook omdat vrijwilligers daar zelf veel zingeving aan ontlenen”.

Stop met hokjes

Een groot obstakel voor de groei van deze initiatieven is het huidige ‘hokjesdenken’ binnen de overheid: “We hebben de hele welvaartsstaat opgedeeld in hokjes. Die burgerinitiatieven van zorgzame gemeenschappen passen niet in zo’n hokje. Voor je het weet valt dat onder allerlei verschillende afdelingen binnen gemeenten en kunnen die gemeenten daarom maar moeilijk omgaan met wat ze nou met die vrijwilligersclub moeten”.

Peanuts

Economisch gezien is dit frustrerend. De middelen die nodig zijn om deze gemeenschappen draaiende te houden, zijn in vergelijking met de reguliere welzijnsbudgetten een ‘lachwekkend schijntje’. “Die burgerinitiatieven leveren doorgaans veel meer op dan ze kosten,” aldus Canoy. “Omdat ze niet zoveel kosten en omdat iedereen op z’n klompen wel aanvoelt wat het allemaal kan besparen voor de gemeente, zorgverzekeraars en woningcorporaties.”

Overstijgend

Een ander hardnekkig misverstand is het denken in doelgroepen. Canoy stelt dat de essentie juist is dat de initiatieven doelgroepen overstijgen: “Een goed functionerende zorgzame gemeenschap denkt per definitie niet in doelgroepen. De meest succesvolle zorgzame gemeenschappen zijn open voor iedereen”. Bovendien werken ze depolariserend. In de buurt doet politieke kleur er minder toe; het gezamenlijk helpen van een buurvrouw in nood overstijgt ideologische verschillen.

Burgerbaan

Met de opkomst van nieuwe concepten zoals de ‘Almeerse burgerbaan’, waarbij vrijwilligers een vergoeding krijgen voor hun inzet ontstaan er ook vragen. Hoe zit dit met de uitkering en welke gevolgen heeft dit? Een vergoeding voor gemaakte kosten staat echter los van de uitkering. Het is aan de instanties en het team van de Almeerse Burgerbaan om zorgen weg te nemen en het nut van burgerbanen in een zorgzame samenleving te waarderen. Zoals Canoy treffend samenvat: “Dit is niet een soort noaberschap 2.0, dit is gewoon noaberschap”.

Bijeenkomst

De Almeerse Burgerbaan biedt inwoners met weinig financiële ruimte de mogelijkheid vrijwilligerswerk te doen en daarvoor een (beperkte) vergoeding te ontvangen. Deelnemers zetten zich minimaal acht uur per week in bij een maatschappelijke organisatie. Ook ondernemers kunnen bijdragen door een Burgerbaan te sponsoren. Daarmee verbinden zij maatschappelijk verantwoord ondernemen aan concrete ondersteuning van Almeerse inwoners. 

KADER

Wat is SROI?

Social Return on Investment (SROI) wordt door gemeenten ingezet bij opdrachten en aanbestedingen. Het doel is dat een deel van de opdrachtwaarde terugvloeit naar de stad in de vorm van maatschappelijke impact.

Het Almeerse bedrijf Knipscheer Infra BV geeft hier al enkele jaren invulling aan door de Almeerse Burgerbaan te ondersteunen. Knipscheer gelooft in initiatieven die bijdragen aan een sterke en betrokken gemeenschap. Met deze bijdrage maakt het bedrijf het mogelijk dat een inwoner met een beperkt leefbudget een passende vrijwilligersplek krijgt, aansluitend bij zijn of haar talenten. De vrijwilligersvergoeding vormt daarbij een concrete waardering voor de maatschappelijke inzet.

21 oktober 2026

Thema-avond: De Almeerse Burgerbaan

Gastspreker: Marcel Canoy - Hoogleraar VU Gezondheidseconomie en Wetenschappelijk directeur Vita Valley

Locatie: CasaCasla, Weerwaterplein 3, 1324 EE Almere 

Aanvang: 19:00

Meer info: www.almeerseburgerbaan.nl